پاکستان از کسری تجاری ۳۵ میلیارد دلاری تا مزارع بی‌مشتری

✍️ مبارز

پاکستان در حالی با یکی از دشوارترین دوره‌های اقتصادی سال‌های اخیر روبه‌رو است که آمارهای رسمی و گزارش‌های میدانی از تشدید بحران در بخش‌های تجارت و کشاورزی حکایت دارد. از یک سو، کسری تجاری این کشور به یکی از بالاترین سطوح خود رسیده و از سوی دیگر، کشاورزان با سقوط قیمت محصولات، نبود بازار فروش و افزایش هزینه‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، نشانه عمیق‌تر شدن مشکلات ساختاری اقتصاد پاکستان است.

بر اساس آمار اداره آمار پاکستان، کسری تجاری این کشور در یازده ماه نخست سال مالی جاری با افزایش بیش از ۱۷ درصدی به حدود ۳۴.۸ میلیارد دلار رسیده است. در همین مدت، واردات به بیش از ۶۲ میلیارد دلار افزایش یافته، در حالی که صادرات با کاهش روبه‌رو شده است. این روند نشان می‌دهد اقتصاد پاکستان همچنان به واردات وابسته مانده و توان صادراتی آن نتوانسته همپای نیازهای کشور رشد کند.

بانک مرکزی پاکستان نیز در گزارش‌های خود تأیید کرده که رشد اقتصادی اخیر بیش از آنکه بر پایه صادرات و سرمایه‌گذاری مولد باشد، بر مصرف داخلی، واردات و حواله‌های ارسالی کارگران خارج از این کشور استوار بوده است. این نهاد هشدار داده که ضعف رقابت‌پذیری صادرات، تنوع محدود محصولات و ناهماهنگی‌های ساختاری همچنان از مشکلات اصلی اقتصاد پاکستان به شمار می‌رود.

همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی، بخش کشاورزی پاکستان نیز با یکی از دشوارترین دوره‌های خود روبه‌رو شده است. کشاورزان از افزایش هزینه‌های تولید، نبود بازار، کمبود آب، سیاست‌های متغیر دولت و نبود حمایت مؤثر شکایت دارند. کارشناسان کشاورزی می‌گویند نبود یک سیاست پایدار، سودآوری این بخش را به شدت کاهش داده و بسیاری از تولیدکنندگان را در آستانه ورشکستگی قرار داده است.

در هفته‌های اخیر، ویدیوهایی از مناطق مختلف پاکستان منتشر شده که در آن کشاورزان محصولات خود را نابود می‌کنند. در یکی از این ویدیوها، کشاورزان بامیه‌های برداشت‌شده را به رودخانه می‌ریزند؛ اقدامی که به گفته منابع محلی، نتیجه نبود بازار فروش و سقوط قیمت‌ها است. این تصاویر برای بسیاری از ناظران، نمادی از بحرانی است که از صفحات گزارش‌های اقتصادی فراتر رفته و به زندگی روزمره مردم رسیده است.

بخش قابل توجهی از کشاورزان پاکستانی، به‌ویژه در مناطق مرزی، بازار افغانستان را یکی از مهم‌ترین مقاصد محصولات خود می‌دانند. با این حال، تنش‌های تجاری، محدودیت‌های مرزی و اخلال صادرات به افغانستان در ماه‌های اخیر، بازار فروش بسیاری از محصولات کشاورزی را با اختلال روبه‌رو کرده است. به گفته منابع محلی، بخشی از محصولاتی که پیش‌تر به افغانستان صادر می‌شد، اکنون روی دست کشاورزان باقی مانده و آنان را با زیان‌های سنگین مواجه کرده است. بسیاری از ناظران، صحنه‌های ریختن بامیه به رودخانه را نتیجه مستقیم همین بن‌بست در بازارهای صادراتی و کاهش دسترسی به بازار افغانستان می‌دانند.

این بحران تنها به بامیه محدود نیست. ماه‌های گذشته نیز گزارش‌های متعددی از سقوط قیمت سیب‌زمینی در پاکستان منتشر شد. کشاورزان می‌گفتند قیمت فروش محصول حتی از هزینه تولید پایین‌تر آمده، انبارها پر شده و مسیرهای صادراتی با مشکل مواجه شده‌اند. برخی تولیدکنندگان برای جلوگیری از زیان بیشتر، ناچار به نابودی محصولات خود شدند.

در کنار بحران بازار، کمبود آب نیز به تهدیدی جدی برای آینده کشاورزی پاکستان تبدیل شده است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد این کشور در سال‌های اخیر به طور مداوم با کمبود منابع آبی مواجه بوده و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آبی بسیار کمتر از نیاز واقعی بخش کشاورزی بوده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند تولیدات کشاورزی را بیش از پیش کاهش دهد.

بسیاری از تحلیلگران معتقدند مشکلات کنونی صرفا نتیجه یک فصل ناموفق یا نوسان مقطعی بازار نیست. وابستگی شدید به واردات، کاهش صادرات، نبود برنامه‌ریزی پایدار، ضعف زیرساخت‌ها، بحران آب و بی‌ثباتی سیاست‌های اقتصادی، مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری را شکل داده‌اند که اقتصاد پاکستان سال‌ها با آن‌ها روبه‌رو بوده است.

در چنین شرایطی، تصاویر کشاورزانی که محصول خود را به رودخانه می‌ریزند، بیش از یک رویداد محلی معنا پیدا می‌کند. این تصاویر بازتاب اقتصادی است که در آن فاصله میان هزینه تولید و توان فروش هر روز بیشتر می‌شود؛ اقتصادی که با کسری تجاری نزدیک به ۳۵ میلیارد دلار، کاهش توان صادراتی و بحران فزاینده در بخش کشاورزی دست‌وپنجه نرم می‌کند و نشانه‌های آن از مزارع روستایی تا شاخص‌های کلان اقتصادی به‌وضوح قابل مشاهده است.