✍️ مبارز
بسته‌شدن گذرگاه مرزی تفتان، پس از گذرگاه ریمدان، در کنار فعال‌شدن پیمان دفاعی مکه و افزایش انتقادهای مقام‌های ایرانی از میانجی‌گری پاکستان میان تهران و واشینگتن، نشانه‌هایی از فشار فزاینده بر روابط دو کشور را آشکار کرده است. اسلام‌آباد از یک‌سو مدعی تلاش برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا است و از سوی دیگر، با نزدیک‌شدن به عربستان سعودی در چارچوب یک توافق دفاعی و اعلام آمادگی برای اجرای تعهدات نظامی آن، در موقعیتی قرار گرفته که می‌تواند اعتماد تهران به نقش منطقه‌ای پاکستان را بیش از پیش تضعیف کند. هرچند ارتباط مستقیمی میان بسته‌شدن گذرگاه‌ها و اختلافات سیاسی دو کشور ثابت نشده است، هم‌زمانی این تحولات پرسش‌هایی جدی درباره آینده مناسبات تهران و اسلام‌آباد ایجاد کرده است.
پیمان دفاعی مکه که پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در آگست ۲۰۲۶ امضا کردند، اکنون از مرحله توافق سیاسی به سوی اجرای عملی تعهدات دفاعی حرکت کرده است. در نشست پنجم اکتبر، مقام‌های ارشد سه کشور بر اجرای تعهدات دفاع جمعی و فراهم‌کردن زمینه استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی در عربستان توافق کردند. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که حملات حوثی‌های یمن به اهدافی در عربستان افزایش یافته و ریاض برای تقویت توان دفاعی خود به حمایت شرکایش متکی شده است. از نگاه تهران، گسترش همکاری نظامی پاکستان با عربستان در چنین شرایطی نمی‌تواند صرفا موضوعی دوجانبه تلقی شود؛ به‌ویژه آن‌که حوثی‌ها از حمایت ایران برخوردارند و هرگونه گسترش درگیری با این گروه می‌تواند به افزایش تنش منطقه‌ای بینجامد.
با این حال، اسلام‌آباد تأکید کرده است که پیمان مکه ماهیتی دفاعی دارد و نیروهای این ائتلاف برای حمله به مواضع حوثی‌ها وارد یمن نخواهند شد. اما تهران نسبت به پیامدهای هرگونه مداخله نظامی هشدار داده است. سخنگوی وزارت خارجه ایران ابراز امیدواری کرده که گزارش‌ها درباره اعزام نیروهای پاکستانی برای مشارکت در جنگ یمن صحت نداشته باشد و هشدار داده است که مداخله تازه می‌تواند وضعیت منطقه را پیچیده‌تر کند. به این ترتیب، اختلاف اصلی فقط بر سر مفاد رسمی پیمان نیست؛ مسئله این است که اگر حمایت نظامی پاکستان از عربستان در عمل به بخشی از رویارویی با حوثی‌ها تبدیل شود، اسلام‌آباد چگونه می‌تواند هم‌زمان روابط خود با تهران را حفظ کند و مدعی میانجی‌گری بی‌طرفانه میان ایران و آمریکا باشد؟
در همین فضای پرتنش، اظهارات محسن زنگنه، نماینده مجلس شورای اسلامی ایران، ضربه‌ای سیاسی به اعتبار میانجی‌گری پاکستان وارد کرده است. زنگنه با انتقاد از رفتار اسلام‌آباد مدعی شد پیامی که در جریان مذاکرات ایران و آمریکا به نام رئیس مجلس پاکستان منتشر شده بود، از سوی آمریکایی‌ها تهیه شده است. او استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، را مسئول تهیه این پیام دانست و رفتار پاکستان را به طور ضمنی «منافقانه» توصیف کرد. با این حال، طرح چنین اتهامی از سوی یک نماینده ایرانی نشان می‌دهد که نقش پاکستان به‌عنوان واسطه مذاکرات، دست‌کم در بخشی از فضای سیاسی ایران، با بدگمانی جدی روبه‌رو شده است.
اهمیت این انتقاد زمانی بیشتر می‌شود که پاکستان هم‌زمان روابط دفاعی خود با عربستان را گسترش می‌دهد و می‌کوشد جایگاه خود را به‌عنوان میانجی میان تهران و واشینگتن حفظ کند. میانجی‌گری زمانی اعتبار دارد که طرف‌های مذاکره، واسطه را برخوردار از استقلال عمل و قادر به انتقال دقیق مواضع خود بدانند. اظهارات زنگنه، صرف‌نظر از میزان قوت ادعای او، نشان می‌دهد که این اعتماد در ایران با چالش روبه‌رو شده است. اگر تهران به این نتیجه برسد که اسلام‌آباد بیش از آن‌که میانجی مستقل باشد، در چارچوب ملاحظات واشینگتن و تعهدات امنیتی ریاض عمل می‌کند، ادامه نقش میانجی‌گرانه پاکستان دشوارتر خواهد شد. در چنین وضعیتی، هر اقدام تازه اسلام‌آباد در حمایت از عربستان یا هر پیام مبهم درباره مذاکرات ایران و آمریکا می‌تواند به اختلافات سیاسی دو کشور دامن بزند.
در این میان، بسته‌شدن گذرگاه‌های ریمدان و تفتان نیز بُعد اقتصادی و مرزی تنش‌ها را برجسته می‌کند. بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده درباره این رویداد، گذرگاه ریمدان پیش‌تر بسته شده و تفتان نیز به دستور پاکستان از رفت‌وآمد تجاری و مرزی بازمانده است. اگر این محدودیت‌ها ادامه یابد، بازرگانان، رانندگان و ساکنان مناطق مرزی دو کشور از پیامدهای آن آسیب خواهند دید. با این حال، تا زمانی که علت رسمی بسته‌شدن گذرگاه‌ها روشن نشده و ارتباط آن با اختلافات سیاسی تأیید نشده است، نمی‌توان این اقدام را مستقیماً تلافی‌جویانه دانست. با وجود این، در شرایطی که اعتماد سیاسی میان تهران و اسلام‌آباد زیر فشار قرار دارد، محدودیت‌های مرزی می‌تواند نگرانی‌ها درباره گسترش اختلافات از سطح دیپلماتیک به مناسبات اقتصادی و روزمره دو کشور را افزایش دهد.
در نهایت، پاکستان با یک تناقض راهبردی روبه‌رو است: از یک‌سو می‌خواهد روابط دفاعی خود با عربستان را تقویت کند و تعهدات پیمان مکه را به اجرا بگذارد؛ از سوی دیگر، نمی‌خواهد روابطش با ایران آسیب ببیند و جایگاه خود را در میانجی‌گری میان تهران و واشینگتن از دست بدهد. ایران نیز اکنون با دو مسئله هم‌زمان مواجه است: نگرانی از گسترش نقش نظامی پاکستان در کنار عربستان و تردید درباره استقلال میانجی‌گری اسلام‌آباد. بسته‌شدن تفتان به‌تنهایی نشانه گسست روابط ایران و پاکستان نیست؛ اما وقتی مرزهای تجاری محدود می‌شوند، مقام‌های ایرانی میانجی‌گری اسلام‌آباد را زیر سؤال می‌برند و پاکستان تعهدات دفاعی خود در قبال عربستان را وارد مرحله اجرا می‌کند، پرسش اصلی دیگر فقط درباره آینده یک گذرگاه نیست؛ بلکه درباره آینده اعتماد میان دو همسایه است.
