✍️ مبارز
نهم سنبله، برابر با ۳۱ آگست، در افغانستان بهعنوان روز همبستگی بلوچ و پشتون گرامی داشته میشود؛ روزی که فراتر از یک مناسبت تقویمی، بازتاب پیوندی تاریخی، اجتماعی و سیاسی میان دو جامعه ریشهدار منطقه است. این روز یادآور پیوندهایی است که تغییر مرزهای سیاسی و دگرگونی حکومتها نتوانسته آنها را از میان ببرد و برای بسیاری از بلوچها و پشتونها، نمادی از همبستگی، هویت و سرنوشت مشترک به شمار میرود.
ریشه این مناسبت به سال ۱۹۴۹ بازمیگردد؛ زمانی که منطقه پس از تشکیل پاکستان در سال ۱۹۴۷ وارد مرحله تازهای از تحولات سیاسی شده بود. در ۳۱ آگست ۱۹۴۹، نشستی در کابل برگزار شد و این تاریخ در سالهای بعد به یکی از مناسبتهای مرتبط با پیوند و همبستگی بلوچها و پشتونها تبدیل شد. در آن مقطع، مسائل سیاسی مربوط به پشتونها نیز مطرح بود، اما مفهوم نهم سنبله بهتدریج از یک موضوع سیاسی مشخص فراتر رفت و معنای گستردهتری پیدا کرد.
از همان سال، نهم سنبله در کابل و شماری از مناطق افغانستان گرامی داشته شد و در گذر زمان، به مناسبتی برای برجستهکردن پیوندهای تاریخی و اجتماعی بلوچ و پشتون تبدیل شد. استمرار این مناسبت در دهههای مختلف، نشاندهنده جایگاه آن در حافظه تاریخی و سیاسی بخشی از جامعه افغانستان است.
اهمیت نهم سنبله در پیوندهای عمیق میان بلوچها و پشتونها نهفته است؛ پیوندهایی که تنها به همجواری جغرافیایی محدود نمیشود. روابط خانوادگی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی میان دو جامعه در طول نسلها شکل گرفته و بخشهایی از جمعیت بلوچ و پشتون امروز در دو سوی مرزهای سیاسی افغانستان و پاکستان زندگی میکنند. مرزبندیهای سیاسی نتوانسته این پیوندهای دیرینه را بهطور کامل از میان ببرد.
در این میان، جایگاه بلوچها در مفهوم نهم سنبله اهمیت ویژهای دارد. بلوچها با تاریخ، فرهنگ، زبان و ساختار اجتماعی مستقل و ریشهدار خود، یکی از جوامع مهم و اثرگذار منطقهاند و بلوچستان بخش مهمی از جغرافیای تاریخی این ملت را تشکیل میدهد. گستره حضور بلوچها در منطقه و پیوندهای آنان با جوامع پیرامونی، سبب شده است که همبستگی بلوچ و پشتون تنها یک شعار سیاسی نباشد، بلکه بر بستری از روابط تاریخی و اجتماعی استوار باشد.
ترسیم خط فرضی دیورند در دوره استعمار بریتانیا و تحولات سیاسی پس از تشکیل پاکستان، بخشهایی از جوامع بلوچ و پشتون را در دو سوی یک مرز سیاسی قرار داد؛ اما این مرزبندی نتوانست روابط تاریخی آنان را قطع کند. پیوندهای فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی همچنان ادامه یافت و در دورههای مختلف، زمینهساز شکلگیری گفتمانهای مشترک میان بلوچها و پشتونها شد.
در سالهای نخست پس از تشکیل پاکستان، اختلافات سیاسی افغانستان و پاکستان بر سر مسائل مرزی و وضعیت جوامع آن سوی مرز افزایش یافت و موضوع پشتونستان نیز در همین فضای سیاسی مطرح شد. با این حال، نهم سنبله در گذر زمان به موضوعی فراتر از این مناقشه تبدیل شد و همبستگی بلوچ و پشتون جایگاه برجستهتری در معنای این روز پیدا کرد.
این مناسبت در دورههای مختلف سیاسی افغانستان فراز و نشیب داشته است. در دوره محمد داوود خان، مراسم مرتبط با این موضوع با حمایت رسمی دولت برگزار میشد و در سالهای بعد نیز شکل و میزان برگزاری آن متناسب با شرایط سیاسی کشور تغییر کرد. در مقاطع مختلف، نشستها و مراسمی با حضور شخصیتهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بلوچ و پشتون برگزار شد که در آن بر وحدت، همبستگی و تقویت روابط میان دو جامعه تأکید میشد.
نهم سنبله از این منظر، تنها یادآور یک رویداد تاریخی نیست؛ بلکه فرصتی برای برجستهکردن همزیستی، پیوندهای دیرینه و منافع مشترک بلوچها و پشتونهاست. برای بسیاری از فعالان دو جامعه، این روز یادآور این واقعیت است که روابط تاریخی مردم را نمیتوان صرفاً بر اساس مرزهای سیاسی تعریف کرد.
اهمیت سیاسی این روز نیز از همین پیوند ناشی میشود. در منطقهای که مرزهای سیاسی و تحولات حکومتها بارها بر زندگی مردم تأثیر گذاشتهاند، همبستگی بلوچ و پشتون بیانگر وجود روابطی است که فراتر از این تحولات شکل گرفتهاند. این همبستگی همچنین به معنای یکسانبودن هویت دو جامعه نیست؛ بلوچ و پشتون هرکدام تاریخ، فرهنگ، زبان و هویت مستقل خود را دارند، اما احترام متقابل و تجربههای مشترک، زمینهای برای پیوند سیاسی و اجتماعی آنان فراهم کرده است.
از سال ۱۹۴۹ تا امروز، نهم سنبله دستخوش تغییرات سیاسی و اجتماعی بسیاری شده است، اما جایگاه آن بهعنوان نمادی از همبستگی بلوچ و پشتون همچنان حفظ شده است. آنچه در فضای پرتنش سیاسی منطقه شکل گرفت، در گذر زمان به مناسبتی برای تأکید بر پیوندهای تاریخی، هویت و سرنوشت مشترک دو جامعه تبدیل شد.
نهم سنبله در نهایت روایت دو جامعهای است که با وجود مرزبندیهای سیاسی و تحولات پرتنش منطقه، پیوندهای تاریخی خود را حفظ کردهاند. ابهت و ریشهداری هویت بلوچ در کنار پیشینه تاریخی پشتون و اشتراکات گسترده میان دو جامعه، به این روز معنایی فراتر از یک مناسبت تقویمی بخشیده است؛ پیامی که بر یک واقعیت تاریخی استوار است: همبستگی بلوچ و پشتون ریشه در تاریخ و زندگی مردم دارد و با تغییر مرزها و حکومتها از میان نرفته است.
