✍️ مبارز
در حالی که پاکستان با یکی از عمیقترین بحرانهای آبی تاریخ خود روبهرو است و اقتصاد و کشاورزی این کشور بیش از هر زمان دیگری به منابع آب فرامرزی وابسته شدهاند، مقامهای پاکستانی از افزایش توانایی هند برای کنترل جریان آب رود چناب ابراز نگرانی میکنند. رانا ثناءالله، مشاور سیاسی نخستوزیر پاکستان، میگوید دهلینو با تکمیل مجموعهای از سدهای جدید بر این رودخانه راهبردی، به ظرفیتی دست خواهد یافت که میتواند زمان و میزان ورود آب به پاکستان را مدیریت کند؛ وضعیتی که به گفته او، این کشور را در معرض چرخهای از خشکسالی، کمآبی و سیلابهای ویرانگر قرار خواهد داد.
رانا ثناءالله تأکید کرده است که اطلاعات مربوط به ساخت این سدها «کاملاً تأییدشده» است و هند پس از تکمیل آنها قادر خواهد بود در زمان نیاز پاکستان، جریان آب را کاهش دهد و در زمانهای دیگر حجم بیشتری از آب را رها کند. به گفته او، نتیجه چنین وضعیتی میتواند تبدیل شدن پاکستان به کشوری باشد که در یک فصل با کمآبی و خشکسالی دستوپنجه نرم میکند و در فصل دیگر با سیلابهای ویرانگر مواجه میشود.
رود چناب یکی از شریانهای حیاتی کشاورزی پاکستان به شمار میرود. میلیونها هکتار زمین زراعتی در ایالت پنجاب و مناطق دیگر به آب این رود وابستهاند و بخش بزرگی از تولید گندم، برنج، نیشکر و پنبه کشور از طریق شبکه آبیاری متصل به آن تأمین میشود. هرگونه اختلال در جریان آب چناب، مستقیماً بر تولید محصولات کشاورزی، درآمد روستاییان و امنیت غذایی پاکستان اثر میگذارد.
نگرانیهای مطرحشده از سوی رانا ثناءالله در شرایطی بیان میشود که پاکستان سالهاست با بحران فزاینده کمآبی روبهرو است. رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی، فرسودگی شبکههای آبیاری، مدیریت ناکارآمد منابع و کاهش ذخایر آبی، این کشور را در شمار آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر تنش آبی قرار داده است.
در مقابل، هند طی دو دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای در توسعه سدها، نیروگاههای برقآبی و زیرساختهای مدیریت آب انجام داده است. این روند نهتنها ظرفیت تولید انرژی و مدیریت منابع آب هند را افزایش داده، بلکه به دهلینو امکان داده است نفوذ بیشتری بر منابع آبی مشترک در حوزه رودخانههای منشعب از هیمالیا پیدا کند.
برای پاکستان، مسئله آب دیگر صرفاً یک چالش زیستمحیطی یا فنی نیست. آب به یکی از مهمترین مؤلفههای امنیت ملی این کشور تبدیل شده است. کشوری که بخش عمده اقتصاد آن بر کشاورزی استوار است و میلیونها نفر معیشت خود را از زمینهای زراعتی تأمین میکنند، بیش از بسیاری از کشورها در برابر هرگونه اختلال در جریان آب آسیبپذیر است.
هشدار رانا ثناءالله همچنین بازتابدهنده نگرانی گستردهتری در اسلامآباد است؛ نگرانی از اینکه شکاف فزاینده قدرت میان هند و پاکستان اکنون به حوزه منابع راهبردی نیز سرایت کرده است. در حالی که هند در حال گسترش توان اقتصادی، صنعتی و زیرساختی خود است، پاکستان با بحرانهای مالی، بدهیهای سنگین، کمبود سرمایهگذاری و مشکلات مزمن مدیریتی روبهرو است.
در چنین شرایطی، توانایی بیشتر هند در مدیریت جریان آب رودخانههای مشترک، از نگاه بسیاری از محافل سیاسی پاکستان، تنها یک دستاورد مهندسی نیست؛ بلکه بخشی از برتری راهبردی گستردهتری است که دهلینو در سالهای اخیر در برابر رقیب سنتی خود به دست آورده است.
اظهارات رانا ثناءالله در نهایت تصویری نگرانکننده از آینده ترسیم میکند؛ آیندهای که در آن یکی از حیاتیترین شریانهای اقتصادی پاکستان بیش از گذشته به تصمیمات و محاسبات کشوری وابسته میشود که دهههاست رقیب اصلی اسلامآباد در جنوب آسیا به شمار میرود. در چنین سناریویی، آب میتواند به همان اندازه که برای پاکستان یک ضرورت حیاتی است، به یک ابزار قدرت در دست هند نیز تبدیل شود.
