✍️ مبارز
کناره‌گیری بشیر زیب بلوچ از فرماندهی کل ارتش آزادیبخش بلوچ و انتقال اختیارات به شورای عالی فرماندهی، به یکی از مهم‌ترین تحولات تشکیلاتی این سازمان تبدیل شده است؛ تحولی که برخلاف محاسبات اسلام‌آباد، نه به فروپاشی ساختار سازمان انجامیده و نه فرصتی برای اعلام یک پیروزی امنیتی در اختیار حکومت پاکستان قرار داده است. برعکس، این تصمیم دستگاه‌های نظامی، اطلاعاتی و تبلیغاتی پاکستان را در موقعیتی از سردرگمی قرار داده که تاکنون نتوانسته‌اند از آن خارج شوند. آنچه قرار بود به نقطه ضعف ارتش آزادیبخش بلوچ تبدیل شود، اکنون به آزمونی برای سنجش توانایی تشکیلاتی این سازمان و میزان ناکارآمدی دستگاه اطلاعاتی پاکستان تبدیل شده است.
واکنش محافل نزدیک به نهادهای نظامی و اطلاعاتی پاکستان به این تحول، به‌روشنی عمق سردرگمی آن‌ها را نشان می‌دهد. یک روز خبر ابتلای بشیر زیب به سرطان و انتقال او به هند منتشر می‌شود؛ روز دیگر از زخمی‌شدن او در حمله‌ای به یک اردوگاه در قندهار سخن می‌گویند. رسانه‌ای دیگر مدعی مسمومیت او از سوی نزدیکانش می‌شود و برخی حساب‌های وابسته به محافل حکومتی حتی خبر کشته‌شدن او را منتشر می‌کنند. هم‌زمان، روایت‌هایی درباره اختلاف بر سر منابع مالی، شکست عملیات «هیروف ۲»، برکناری اجباری و درگیری میان فرماندهان سازمان به جریان می‌افتد. این آشفتگی رسانه‌ای نشان می‌دهد که نهادهای پاکستانی به‌جای برخورداری از اطلاعات دقیق و قابل اتکا، در تلاش برای حدس‌زدن واقعیت تحولی هستند که از محاسبات آن‌ها خارج شده است.
پرسش اساسی این است که اگر بشیر زیب بلوچ واقعاً کشته شده، به‌شدت زخمی است یا در نتیجه اختلافات داخلی از سازمان کنار گذاشته شده، چرا دستگاه‌های اطلاعاتی پاکستان تاکنون حتی یک سند معتبر و قابل استناد درباره این موضوع ارائه نکرده‌اند؟ مرگ یا حذف فرمانده کل یکی از مهم‌ترین سازمان‌های مسلح مخالف پاکستان، در صورت اثبات، می‌توانست به بزرگ‌ترین دستاورد تبلیغاتی و امنیتی اسلام‌آباد تبدیل شود. نهادهای پاکستانی که همواره کوچک‌ترین ضربه به مخالفان خود را با تبلیغات گسترده به نمایش می‌گذارند، قطعاً چنین فرصتی را از دست نمی‌دادند. اما این بار به‌جای اعلام یک موفقیت مشخص، تنها مجموعه‌ای از شایعات متناقض منتشر شده است. این سکوت در ارائه شواهد، در کنار هیاهوی رسانه‌ای، شکست آشکار دستگاه اطلاعاتی پاکستان در فهم و مدیریت این تحول را برجسته می‌کند.
در مقابل، ارتش آزادیبخش بلوچ با انتشار بیانیه‌ای رسمی، از برگزاری نشست فرماندهان در ۱۶ اکتبر و تصمیم اجماعی برای تغییر رهبری خبر داده است. بر اساس این بیانیه، تا انتخاب فرمانده کل جدید، اختیارات اداری، نظامی و سیاست‌گذاری سازمان به شورای عالی فرماندهی منتقل شده و ساختار تصمیم‌گیری به فعالیت خود ادامه می‌دهد. سازمان همچنین تأکید کرده است که این تغییر خللی در ساختار فرماندهی و فعالیت‌های آن ایجاد نخواهد کرد. اهمیت این اقدام در آن است که ارتش آزادیبخش بلوچ توانسته است تغییر در رأس رهبری را به‌عنوان یک تصمیم تشکیلاتی اعلام کند، بدون آن‌که هم‌زمان از فروپاشی، انشعاب یا توقف ساختار خود خبر دهد. این رویداد نشان‌دهنده اهمیت سازوکارهای نهادی و استقلال تشکیلات از جایگاه یک فرد است؛ دستاوردی که محافل پاکستانی در تلاش برای بی‌اعتبارکردن آن تاکنون ناکام مانده‌اند.
یکی از مهم‌ترین نقاط قوت این تحول، انتقال اختیارات به شورای عالی فرماندهی به‌جای ایجاد خلأ رهبری است. سازمان اعلام کرده که این تصمیم بر اساس اصول تشکیلاتی مصوب سال ۲۰۱۸ و نظامی صورت گرفته که اسلم بلوچ برای جلوگیری از رهبری مادام‌العمر و فردمحوری طراحی کرده بود. به این ترتیب، کناررفتن یک فرمانده به معنای پایان کار سازمان یا وابستگی سرنوشت آن به یک شخصیت تلقی نشده است. این همان واقعیتی است که روایت‌های تبلیغاتی پاکستان را با شکست مواجه کرده است؛ زیرا اسلام‌آباد سال‌ها بر این فرض سرمایه‌گذاری کرده که حذف یا غیبت چهره‌های محوری می‌تواند ساختار مخالفان بلوچ را متلاشی کند. اکنون تغییر رهبری در ارتش آزادیبخش بلوچ، این فرض را به چالش کشیده و نشان داده است که استمرار یک تشکیلات می‌تواند فراتر از حضور یک فرمانده تعریف شود.
نکته مهم دیگر، واکنش شتاب‌زده دستگاه تبلیغاتی پاکستان به موضوع اختلاف میان بشیر زیب بلوچ و مرید بلوچ، معروف به رحمان‌گل، است. محافل نزدیک به حکومت تلاش کرده‌اند این تغییر را نتیجه شورش داخلی و درگیری میان فرماندهان معرفی کنند و حتی از برخورد مسلحانه میان هواداران این دو سخن گفته‌اند. اما تاکنون هیچ سند مستقلی برای اثبات این ادعاها ارائه نشده است. این در حالی است که مرید بلوچ از قبل فرمانده شاخه مجید بریگید و یکی از فرماندهان ارشد سازمان بوده است. بنابراین، روایت ایجاد انشعاب و شورش برای تصاحب رهبری، بدون ارائه شواهد معتبر، بیشتر به بخشی از عملیات روانی پاکستان شباهت دارد تا گزارشی مبتنی بر اطلاعات واقعی. اگر چنین اختلافات گسترده‌ای وجود داشت، دستگاه‌های اطلاعاتی پاکستان می‌توانستند شواهد آن را منتشر کنند؛ اما تاکنون جز ادعاهای پراکنده چیزی در دسترس قرار نداده‌اند.
از سوی دیگر، نمی‌توان احتمال داد که کناررفتن بشیر زیب بخشی از یک محاسبه تشکیلاتی گسترده‌تر باشد. در ساختاری که بر اساس اعلام سازمان، فرمانده کل جایگاه مادام‌العمر ندارد، تغییر رهبری می‌تواند با هدف تقویت نهادهای تصمیم‌گیرنده و جلوگیری از تمرکز بیش از حد قدرت در دست یک فرد صورت گرفته باشد. بشیر زیب در سال‌های اخیر به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های جنبش مسلحانه بلوچ تبدیل شده است؛ اما اگر سازمان بتواند بدون وابستگی دائمی به جایگاه او به فعالیت تشکیلاتی خود ادامه دهد، این موضوع نشان‌دهنده عبور از الگوی رهبری فردمحور خواهد بود. چنین تغییری، در سطح ساختار سازمانی، اهمیت بیشتری از جابه‌جایی یک فرمانده دارد.
احتمال انتخاب مرید بلوچ به‌عنوان فرمانده کل جدید نیز از دیگر موضوعاتی است که توجه محافل سیاسی و امنیتی را جلب کرده است. او به‌عنوان فرمانده شاخه مجید بریگید، از چهره‌های ارشد سازمان محسوب می‌شود و نامش در کنار بشیر زیب در فهرست افراد تحت تعقیب پاکستان قرار دارد. اگر رهبری جدید به او واگذار شود، اسلام‌آباد با این واقعیت روبه‌رو خواهد شد که تغییر فرمانده کل لزوماً به معنای کناررفتن نیروهای باتجربه و ساختارهای اصلی سازمان نیست. با این حال، تا زمان اعلام رسمی فرمانده جدید، هرگونه گمانه‌زنی درباره جانشین بشیر زیب در حد احتمال باقی می‌ماند.
آنچه بیش از همه ناکامی پاکستان را آشکار می‌کند، ناتوانی این کشور در تبدیل تحولات اخیر به یک دستاورد تبلیغاتی است. دستگاه‌های اطلاعاتی و نظامی پاکستان از امکانات گسترده رسانه‌ای، امنیتی و تبلیغاتی برخوردارند، اما در برابر یک تصمیم تشکیلاتی نتوانسته‌اند روایت واحد و مستندی ارائه کنند. رسانه‌های نزدیک به حکومت، به‌جای انتشار اطلاعات دقیق، هر روز سناریوی تازه‌ای درباره بشیر زیب مطرح می‌کنند؛ سناریوهایی که نه‌تنها یکدیگر را تکمیل نمی‌کنند، بلکه در بسیاری موارد یکدیگر را نقض می‌کنند. این وضعیت اعتبار ادعاهای اسلام‌آباد را تضعیف کرده و نشان داده است که برخورداری از ابزارهای تبلیغاتی گسترده، بدون دسترسی به اطلاعات معتبر و درک درست تحولات، نمی‌تواند به معنای برتری اطلاعاتی باشد.
از منظر جنگ روایت‌ها، نتیجه تاکنون به سود ارتش آزادیبخش بلوچ رقم خورده است. این سازمان با یک بیانیه رسمی، چارچوب تصمیم خود را اعلام کرده و بر ادامه فعالیت ساختار تشکیلاتی تأکید کرده است؛ در مقابل، پاکستان با چندین روایت متناقض و بدون ارائه شواهد مستقل وارد میدان شده است. کارشناسانی که این تحول را بررسی می‌کنند، روایت اعلام‌شده از سوی ارتش آزادیبخش بلوچ را تا این مرحله منسجم‌تر و حساب‌شده‌تر از روایت‌های نهادهای پاکستانی ارزیابی می‌کنند. سردرگمی اسلام‌آباد نیز نشان می‌دهد که تصمیم اخیر، دست‌کم در عرصه اطلاعاتی و رسانه‌ای، برای نهادهای این کشور غیرمنتظره بوده و محاسبات آن‌ها را برهم زده است.
البته انتقال رهبری به‌تنهایی اثبات‌کننده دموکراتیک‌بودن تمام ساختار یک سازمان مسلح یا تضمین‌کننده مشروعیت عملکرد آن نیست؛ اما نمی‌توان اهمیت تشکیلاتی این تصمیم را نیز نادیده گرفت. سازمانی که تغییر فرمانده کل را اعلام می‌کند، اختیارات را به شورای عالی فرماندهی می‌سپارد و از ادامه فعالیت ساختار خود سخن می‌گوید، در عرصه سازمان‌دهی پیامی روشن به طرف مقابل می‌فرستد: سرنوشت تشکیلات به حضور یک فرد گره نخورده است. این پیام، به‌ویژه برای حکومتی که سال‌ها سیاست خود را بر تضعیف چهره‌های محوری مخالفان بنا کرده، اهمیت سیاسی و تبلیغاتی دارد.
اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: بشیر زیب بلوچ کجاست؟ اگر زنده است، چرا از صحنه عمومی غایب مانده است؟ اگر کشته یا زخمی شده، چرا نهادهای اطلاعاتی پاکستان که چنین موضوعی می‌تواند برایشان یک دستاورد بزرگ باشد، تاکنون هیچ مدرک معتبری ارائه نکرده‌اند؟ و اگر اختلافات داخلی به کناررفتن او منجر شده، چرا ادعاهای مربوط به انشعاب و درگیری میان فرماندهان همچنان در سطح شایعه باقی مانده است؟
واقعیت این است که تاکنون اسلام‌آباد نه توانسته سرنوشت بشیر زیب را روشن کند، نه ادعای فروپاشی و اختلافات داخلی را اثبات کرده و نه تغییر رهبری را به نشانه‌ای از شکست ارتش آزادیبخش بلوچ تبدیل ساخته است. در مقابل، این سازمان توانسته است تغییر در رأس رهبری را در قالب یک تصمیم تشکیلاتی اعلام کند و ساختار تصمیم‌گیری خود را به‌صورت جمعی ادامه دهد. این تحول، فارغ از ابهاماتی که درباره سرنوشت بشیر زیب وجود دارد، یک ناکامی جدی برای عملیات روانی و تبلیغاتی پاکستان محسوب می‌شود. اسلام‌آباد که می‌خواست از غیبت یک فرمانده به‌عنوان نشانه ضعف سازمان استفاده کند، اکنون خود درگیر پاسخ‌گویی به تناقض‌های روایت‌هایش شده است.
شاید هنوز مشخص نباشد بشیر زیب بلوچ کجاست، اما یک واقعیت روشن شده است: پاکستان با تمام دستگاه‌های نظامی، اطلاعاتی و تبلیغاتی خود نتوانسته است این تحول را مطابق خواست خود مدیریت کند. سازمانی که قرار بود با غیبت فرمانده‌اش دچار بحران شود، تغییر رهبری را اعلام کرده و ساختار خود را حفظ‌شده معرفی می‌کند؛ در حالی که حکومتی که مدعی اشراف اطلاعاتی بر بلوچستان است، هنوز میان روایت‌های متناقض خود سرگردان مانده است. این بار، نه ارتش آزادیبخش بلوچ در دام روایت فروپاشی اسلام‌آباد افتاده، بلکه دستگاه تبلیغاتی پاکستان در دام شایعات و محاسبات نادرست خود گرفتار شده است.
