✍️ مبارز
اظهارات صریح خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، درباره نقش اسلامآباد در جنگ افغانستان علیه شوروی، موج از واکنش ها را به همراه داشته است. او آشکارا اعلام کرد که دخالت پاکستان در «جهاد افغانستان» نه بهخاطر اسلام، بلکه برای تأمین رضایت و خواست کشورهای غربی انجام شده است؛ اعترافی که روایت چند دههای اسلامآباد درباره ماهیت دینی دخالت در جهاد در مقابل اتهاد جماهیر شوروی سابق را بهطور جدی زیر سؤال برده و انتقادها را متوجه سیاستهای پاکستان ساخته است.
وزیر دفاع پاکستان با این سخنان، عملا اعتراف کرد که انگیزه دینی مبنای ورود کشورش به جنگ افغانستان نبوده است. این موضعگیری، تضاد آشکار میان ادعاهای پیشین مقامهای پاکستانی و واقعیتهای سیاسی آن دوره را برجسته میکند و نشان میدهد که تصمیمگیریهای کلان اسلامآباد در چارچوب منافع ژئوپولیتیک و هماهنگ با راهبردهای غرب تعریف شده بود، نه بر بنیاد تعهدات دینی. چنین اعترافی مشروعیت ایدئولوژیک سیاستهای گذشته پاکستان را با چالش جدی مواجه کرده است.
کارشناسان امنیتی معتقدند این سخنان، برای گروههای جهادی مخالف دولت پاکستان، بهویژه تحریک طالبان پاکستان، استناد و استدلال قوی فراهم میکند تا حقانیت مبارزه خود را علیه حاکمیت این کشور برجسته سازند. به باور آنان، وقتی یک مقام ارشد دولتی رسما اذعان میکند که مشارکت در جنگ افغانستان به خواست قدرتهای غربی بوده، نه همگرایی اسلامی، زمینه برای طرح این ادعا از سوی مخالفان داخلی فراهم میشود که سیاستهای امنیتی و نظامی اسلامآباد نیز در امتداد همان رویکرد و در تعارض با شعارهای دینی اعلامشده قرار دارد.
تحلیلگران میگویند این تحول میتواند پیامدهای داخلی قابل توجهی برای پاکستان داشته باشد، زیرا گروههای جهادی درگیر با رژیم این کشور، این اعتراف را بهعنوان سندی بر «سیاسی و ابزاری بودن» استفاده از دین در سیاست خارجی و داخلی پاکستان مطرح خواهند کرد. در چنین فضایی، شکاف میان روایت رسمی نظام پاکستان و برداشت جریانهای جهادی مخالف این کشور، عمیقتر خواهد شد و منازعه بر سر مشروعیت دینی و سیاسی حاکمیت وارد مرحله تازهای میشود.
از سوی دیگر در افغانستان، سکوت قوماندانهای جهادی که سالها «جهاد» را بهعنوان سرمایه سیاسی و اخلاقی خود مطرح میکردند، با انتقادهایی جدی همراه شده است. منتقدان میگویند عدم موضعگیری صریح در برابر این سخنان، پرسشهایی را درباره نقش و مناسبات گذشته و حال برخی چهرههای جهادی با نهادهای پاکستانی و استخبارات این کشور ایجاد کرده است؛ تا جایی که گفته شده برخی ازین چهرهها تا کنون نیز ابزار سیاستهای اسلامآباد بوده و مورد استفاده دستگاه امنیتی پاکستان قرار دارند.
در مجموع، اعتراف وزیر دفاع پاکستان معادلهای حساس را در داخل این کشور فعال کرده است؛ معادلهای که در آن مشروعیت تاریخی، هویت دینی ادعایی و سیاستهای امنیتی اسلامآباد، زیر پرسش جدی بوده و زیر ذرهبین قرار گرفته اند و گروههای جهادی داخلی مخالف این کشور عملا سند مشروعیت دهنده بهعنوان پشتوانهای برای تقویت گفتمان و اقدامات خود در دست دارند و میتوانند از آن بهره گیری کنند.
