کلات و منگوچر؛ پژواک عدالت به‌تعویق‌افتاده

✍️ احسان رهگذر

آنچه امروز در منگوچر و کلات رخ داده است، صرفاً یک خبر نظامی یا حادثۀ امنیتی نیست؛ این پژواک یک تاریخ طولانی از سرکوب، تحقیر و بی‌عدالتی است که دهه‌هاست بر مردم بلوچ تحمیل شده است. صدای انفجارها و درگیری‌ها، در حقیقت فریاد خاموش مردمی است که سال‌ها در حاشیۀ سیاست، توسعه و کرامت انسانی نگه داشته شده‌اند.
بلوچستان برای پاکستان همواره بیشتر یک مستعمره داخلی بوده است تا یک استان برابر. ثروت این سرزمین -از گاز و معادن تا موقعیت ژئوپلیتیک بی‌بدیل- سال‌هاست به مراکز قدرت منتقل شده، اما سهم مردم بلوچ از این ثروت چیزی جز فقر ساختاری، محرومیت آموزشی، بیکاری مزمن و زیرساخت‌های فرسوده نبوده است. در کنار این محرومیت اقتصادی، زخم‌های عمیق سیاسی نیز وجود دارد: ناپدیدشدن‌های اجباری، عملیات نظامی، بازداشت‌های خودسرانه و خاموش کردن هر صدای منتقد.
دولت‌های متمرکز و نظام‌های تمامیت‌خواه همواره یک خطای مشترک داشته‌اند: گمان کرده‌اند که با مشت آهنین می‌توان روح یک ملت را شکست. تاریخ اما بارها نشان داده است که سرکوب، هرچند می‌تواند سکوتی موقت ایجاد کند، اما هرگز رضایت نمی‌آفریند. سکوت حاصل از ترس، دیر یا زود به طغیان بدل می‌شود.
پاکستان، با پافشاری بر رویکرد امنیتی و نظامی، عملاً بر آتش این بحران دمیده است. به‌جای گفت‌وگو، مشارکت سیاسی و عدالت در توزیع منابع، زبان گلوله و عملیات نظامی را برگزیده است؛ زبانی که هیچ ملتی آن را زبان مشروعیت نمی‌داند. در چنین شرایطی، هر انفجار و هر درگیری، نه آغاز یک بحران تازه، بلکه ادامۀ یک بحران دیرینه است.
تاریخ گواهی می‌دهد که ظلم پایدار نیست. امپراتوری‌هایی که بر سرنیزه و ارعاب بنا شدند، در نهایت فرو ریختند؛ رژیم‌هایی که مردم خود را دشمن تلقی کردند، سرانجام دشمنان واقعی را در درون خود پروراندند. هیچ قدرتی نمی‌تواند برای همیشه بر نارضایتی انباشته‌شده حکومت کند.
بلوچستان امروز آینۀ تمام‌نمای یک حقیقت تلخ است: وقتی عدالت به تعویق می‌افتد، بحران به تعویق نمی‌افتد؛ بلکه عمیق‌تر و انفجاری‌تر بازمی‌گردد. اگر دولت پاکستان همچنان بر مسیر انکار و سرکوب گام بردارد، نه‌تنها بلوچستان، بلکه ثبات کل کشور در معرض فرسایش تدریجی قرار خواهد گرفت.
ظالم، هرچقدر هم که مجهز، مقتدر و مورد حمایت قدرت‌های بزرگ باشد، بر ظلم خود پایدار نمی‌ماند. تاریخ، داور بی‌رحمی است که هیچ حکومت ستمگری از حکم آن نگریخته است. و ملت‌ها، هرچند دیر، اما سرانجام صدای خود را به گوش تاریخ می‌رسانند.